ARCHAEOWORLD
TAŞINDIK : WWW.ARCHAEOPORT.COM

ARCHAEOWORLD

TAŞINDIK : WWW.ARCHAEOPORT.COM
 
AnasayfaAnasayfa  TakvimTakvim  SSSSSS  Kayıt OlKayıt Ol  Giriş yapGiriş yap  
En son konular
» Bir Arkeolog, meslektaşıyla mı evlenmelidir?
Çarş. Kas. 02, 2011 8:48 pm tarafından medusa

» LUTFEN YARDIM
Paz Ekim 24, 2010 12:41 pm tarafından AENEAS

» Osman Hamdi Bey
Perş. Ekim 14, 2010 10:11 am tarafından AENEAS

» Web sayfalarının istenmeyen reklamlarından kurtulun
C.tesi Ekim 02, 2010 3:55 pm tarafından AENEAS

» Prometheus (Hesiodos, Apollodoros)
Cuma Eyl. 17, 2010 9:32 am tarafından Akhenaten

» Evrenin Yaratılışı (Hesiodos, Theogonia)
Cuma Eyl. 17, 2010 9:08 am tarafından Akhenaten

» Tanıtım : Abdulhamit'in Kurtlarla Dansı
Salı Tem. 27, 2010 10:03 am tarafından AENEAS

» IRAK PREHİSTORYASI - GENEL BAKIŞ
C.tesi Tem. 03, 2010 11:44 am tarafından AENEAS

» İSKENDER LAHTİ
C.tesi Tem. 03, 2010 9:35 am tarafından lost

Anket
Bir Arkeolog, meslektaşıyla mı evlenmelidir?
 Evet, kesinlikle
 Hayır, bu bir şart değil
 Fikrim yok
 Evlenmeyi düşünmüyorum
Sonuçları Gör
Giriş yap
Kullanıcı Adı:
Şifre:
Beni hatırla: 
:: Şifremi unuttum
En iyi yollayıcılar
AENEAS
 
pandoraxes
 
Admin
 
lysandros
 
archeo_log
 
daphne_
 
lost
 
günışığı
 
Akhenaten
 
dmlaytmr
 

Paylaş | 
 

 ROMA DÜNYASINDA HAMAMLAR, KÖKENLERİ VE GELİŞİMİ

Aşağa gitmek 
YazarMesaj
archeo_log

avatar

Mesaj Sayısı : 13
Kayıt tarihi : 21/02/10
Yaş : 37
Nerden : çanakkale

MesajKonu: ROMA DÜNYASINDA HAMAMLAR, KÖKENLERİ VE GELİŞİMİ   Çarş. Mart 03, 2010 12:18 am

ROMA DÜNYASINDA HAMAMLAR, KÖKENLERİ VE GELİŞİMİ

Antik dünyada olduğu gibi Roma’da banyo, yıkanma işlevselliğinin çok ötesinde bir anlam kazanır. Kökleri derinlere uzanan bir kültürel alışkanlık hatta bir kurumdur. Roma hamamları Yunan Gymnasium’unun doğrudan varisleridir (Res. 1). Fakat Yunan dünyasından farklı olarak Roma hamamları daha geniş ve kapsamlı; içinde kütüphaneler, konferans salonları ve gezinti yerlerini barındırır. Roma hamamları belirli kişilere değil, herkese açıktır. Cinsiyet, renk, dinsel ilkeler, ya da zenginliğe bakmazsızın geniş kitlelere hitap eder (Yegül 2006: 15).

Hamamlar insanların sağlığında, eğitiminde, eğlenmelerinde sahip olduğu önemi kavrayan Roma devleti ve önde gelen yurttaşları hamamların yapımı, bakımı gibi konularda ön sıralarda yer alırlar. Ayrıca büyük imparatorluk hamamları (thermae) devlet ve imparator için birer propaganda araçlarıdır. Hamamlar imparatorun gücünü ve ihtişamını ve imparatorun cömertliğini yansıtır (Yegül 2006: 16). Birçok Roma imparatoru halk hamamlarına giderek yurttaşları ile vakit geçirir. Bu durumda hamamlar imparatorun popülerliğini arttırmak için kamu desteği şansını sağlayan kurumdur. Hamamlar sınıf farkının az olduğu veya hiç olmadığı yerlerdir.

Hamamlara alışılmış olan kadınların ve erkeklerin ayrı ayrı gitmeleridir. Balneum Virile (erkek hamamları), Balneum Muliebre (kadın hamamları) terimleri kullanılmaktaydı. Ama genel olarak geçerli olan uygulama hamama farklı saatlerde gitmeye dayanırdı. Kadınlar sabahları, erkekler öğleden sonraları hamama giderlerdi (Yegül 2006: 22).

Mimari anlamda ise hamamlar, Roma inşaat teknolojisinin gelişiminde öncü konumuna sahiptirler. Betonun yapı malzemesi olarak en erken kullanımlarından bazıları ve en yenilikçi uygulamaları olan güçlü, eğimli biçimler, tonozlar ve kubbelerin yapımı hamamlar ile başlar. Roma hamamları gelişimini aynı zamanda M.Ö. 2 yy. sonunda ısıtma teknolojisinde kaydedilen buluşa, hypocaust sistemine borçludur (Res. 7), (Yegül 2006: 16).
Hypocaust tabandan ısıtma sistemi ile ilgili en erken ve kesin veriler, Pompeii’deki Stabia Hamamları’ndan (M.Ö. 2. yy. sonu), (Res. 2) ve Olympia’daki Yunan Hamamları’ndan (M.Ö. 100) gelir. Hypocaust’un tabanı, kısa ve birbirine yakın yerleştirilmiş sütunlar (payeler) tarafından taşınır. Sütunlar genellikle kare veya yuvarlak tuğlalardan örülmektedir. Taban ocaktan çıkan sütunlar arasında dolaşan sıcak hava ve gazların dolaşımı ile ısınır (Yegül 2006: 88). Hamamlarda M.Ö. 1 yy. Pompeii’deki Stabia Hamamları ile Forum Hamamları’nda ilk kez Tubuli denen içi boş tuğlalar kullanılır (Res. 2/3/4). Duvarların içine “Tubuli” denen içi boş pişmiş toprak tuğlalar yerleştirilerek eşit ısı yayılımı sağlamaktadır. Daha sonra tubuli tabakasının üzeri mermer plakalar veya stucco ile kaplanmaktadır. İçi boş duvar yapmanın diğer bir yolu da “Tegulae Mammatae” yani büyük, kare biçimli, köşelerinde dışarıya çıkıntılı tuğlaların kullanılmadır. Tuğlalar duvara T- biçimli kenetlerle veya çivilerle tutturulur. Bu sistem tubli kullanımıyla ya çağdaş ya da daha erkendir (Yegül 2006: 94).

Küçük hamamlar kişisel mülklerdir ve halka açıktırlar. Büyük hamamlar giderleri kent, devlet ya da varlıklı özel bir patron tarafından karşılanır ve giriş serbesttir (Res. 5). Küçük hamamlar su gereksinimini sarnıç ve depolarda biriktirilen su ile sağlıyorlardı. Havuzları, çeşmeleri olan çok miktardaki ve sürekli su gereksinimleri olan büyük hamamlar ise aquaeductus’lara bağımlıdırlar. Örneğin Caracalla Hamamları’nın büyük su deposu ortalama seksen bin metreküp bir kapasiteye sahiptir.

Hamamlarda genelde iki plan tipi görülür. Bunlar simetrik ve asimetrik planlardır. Tam simetrik tipte çok sayıda oda ve salon bir ana eksen üzerinde karşı tarafına da yerleştirilirler ve geniş ve tek caldarium (sıcaklık bölümü) yer alır. Bu tip yaygın olarak büyük hamamlar için geçerlidir. Bunların daha ayrıntılı olanları “İmparatorluk Hamamları” (Thermae) olarak tanımlanır ve M.S. 1. yy. ortalarında ortaya çıkar. Asimetrik plan tipi daha küçük hamamlar için geçerli ve kentlerde yaygın olan balnae’da uygulanır. Bir dizi paralel ve beşik tonozlu oda düzenlemesinin, sütunlu bir avlunun yanına yerleştirilmesi eski ve çok temel bir eğilimdir. “Pompeii Tipi” olarak da değerlendirilen bu önemli tip M.Ö. 2. yy. başında Campania’da ortaya çıkar ve en erken örneği Pompeii’deki Stabia Hamamları’dır. Ayrıca Geç Cumhuriyet dönemi’ne ait ev ve villa hamamlarının planlarında da ara sıra uygulanır (Yegül 2006: 17).

Balnea ve Thermae arasında başlıca farklar, mülkiyet durumları ve boyutlarıdır. Balnea küçük kuruluşlardır, özel mülkiyet mallarıdır ve kent içindeki yoğun yapılaşmanın içindedir; çoğunlukla başka yapılarla duvarlarını paylaşmaktadırlar. Thermae ise, devletin ya da kent belediyesinin mülkiyetindedirler. Çok geniş alanları kapsarlar ve açık alanların tam ortasında yer alırlar. Mimarileri bütçe kısıtlamaları düşünülmeden oluşturulmuşturlar (Yegül 2006: 33).

Ayrıca Epigrafik ve yazınsal verilerden Roma hamamları ile ilgili “yaz hamamları” (thermae estivales) ile “kış hamamları” (thermae hiemales) olarak adlandırılan iki türden de söz edilmektedir (Yegül 2006: 33).

E.Fabbricoti Erken Roma hamamlarının bir tarihi yazar ve onun yaptığı sınıflandırmasının temelinde; ısıtma, aydınlatma, mekân biçimleri ve sayıları, inşaat ve dekorasyon gibi teknik ölçütler vardır. İncelediği çok sayıdaki örneği üç temel grup altında toplar. Bunlardan Tip 1 ve 2 mutfağın hemen yanında yer almakta ve ısıtma donanımını mutfakla paylaşmaktadır. Tip 3 olarak adlandırılanlar ise bağımsız kuruluşlardır ve kendi sistemleri ile ısıtılırlar. Tip 1 hamamlarının hypocaust sistemleri yoktur ve tek bir soğuk su yıkanma odasından oluşurlar. Bu tip M.Ö. 1 yy ortalarına, 1. ve 2. Pompeii dekorasyon stilleri arasındaki zamana tarihlenirler. Tip 2 ve 3 hamamları ise hypocaust sisteminin yaklaşık olarak M.Ö. 100’de icadından sonraki döneme aittir ve Pompeii’deki M.S. 79’daki volkanik patlamaya kadar varlıklarını sürdürürler. Pompeii 3. ve 4. stilleri yansıtırlar (Yegül 2006: 49).

Agrippa’nın M.Ö. 33 tarihli sayımında Roma’da yaklaşık 170 küçük hamam vardır. Bu sayı erken 5 yüzyıla gelindiğinde 856 yükselir (Yegül 2006: 20). Çanakkale bölgesindeki antik yerleşimleri incelediğimiz de sadece araştırıldığı kadarıyla 3 antik yerleşimden hamam yapılarını bilmekteyiz. Alexandria Troas Hamamı (Res. 6), Assos Hamamı ve Skepsis Hamamı bu bölgede yer almaktadır.
Roma Hamamlarının Bölümleri

Hypocaust: Hamamın iç mekânlarını ısıtmaya yarayan altta ısıtma sistemi

Apodyterium: Hamama girmeden önce soyunulan odadır. Soyunma odasıdır. Burada duvarlarda nişler yer alır bunlarda elbiselerin konması içindir. Ayrıca kısımda alçı kaplama bezemeler (Stucco) yer alır.

Frigidarium: Hamamın ısıtılmayan en soğuk bölümüdür. Soğuk su havuzlarının bulunduğu bölümdür.

Tepidarium: Hamamın orta derecede ısıtılmış bölümüdür. Burada vücut hafif terlemeye bırakılır ve masajlar yapılır.

Caldarium: Hamamın sıcak sularının ve sıcak sulu havuzların bulunduğu en sıcak bölümdür. Burada nişler, oturma yerleri ve banyolar yer alır.

Sudatorium: Buhar banyosu yapılan kısımdır.

Natatio: Üstü açık ve soğuk sulu büyük yüzme havuzu. Hamamın Frigidarium kısmında yer alır.

Praefurnium: Cehennemlikte denilen sıcak havanın sağlandığı hamamın altındaki fırın/ocak bölümüdür. Buradan yakılan ateş ile hypocaust’u ısıtılır. Tubuli denen tüplerle sıcak hava dolaşır.

Palaestra: Etrafı revaklarla çevrelenmiş spor faaliyetlerinin yürütüldüğü açık alan.




Kaynakçalar

De Laine, J. 1988. “Recent Research on Roman Bath” Journal of Roman Archaeology 1. 11-32.

Fagan, G.G. 1999a. Bathing in Public in the Roman World. Ann Arbor.

Nielsen, I. 1990. Thermae at Balnea; The Architectural and Cultural History of Roman Public Baths. Aarhus.

Yegül, F. 2006. Antik Çağ’da Hamamlar ve Yıkanma. İstanbul.
Sayfa başına dön Aşağa gitmek
 
ROMA DÜNYASINDA HAMAMLAR, KÖKENLERİ VE GELİŞİMİ
Sayfa başına dön 
1 sayfadaki 1 sayfası

Bu forumun müsaadesi var:Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz
ARCHAEOWORLD :: Kategoriler :: Arkeoloji :: Klasik Arkeoloji-
Buraya geçin: